تاریخچه ساز کاخن
کاخن؛ جعبهای که از زندان به صحنههای جهانی تبعید شد!
اگر به شما بگویند محبوبترین سازِ کوبهای مدرنِ امروز، روزگاری فقط یک «جعبه میوه» یا یک «کشو قدیمی» بوده است، باور میکنید؟
داستان یک شورش ریتمیک
همه چیز از قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی در سواحل «پرو» آغاز شد. در آن روزگار، بردگان آفریقایی که توسط استعمارگران به آمریکای جنوبی آورده شده بودند، از یکی از ابتداییترین حقوق انسانیشان محروم شدند: نواختن طبل!
اربابان از ترس اینکه صدای طبلها حاوی کدهای رمزنگاری شده برای شورش باشد، هرگونه سازِ پوستی را ممنوع کردند. اما آنها یک چیز را فراموش کرده بودند؛ «ریتم در خونِ انسان جاری است و هیچ قانونی نمیتواند خون را ساکت کند.»
بردگان آفرو-پرویی، به جای تسلیم شدن، از هوش خود استفاده کردند. آنها جعبههای چوبی حمل ماهی، صندوقهای میوه و حتی کشوهای میزهای قدیمی را برمیداشتند، روی آنها مینشستند تا شبیه به یک صندلی معمولی به نظر برسد و شروع به ضربه زدن میکردند. نگهبانان فقط بردههایی را میدیدند که روی جعبهها نشستهاند، اما غافل از اینکه درون آن جعبهها، طنین آزادی در حال تپیدن بود. کلمه «کاخن» (Cajón) در زبان اسپانیایی دقیقاً به معنی «جعبه یا صندوقچه» است.
ملاقاتی که سرنوشت موسیقی را تغییر داد
داستان کاخن در همان جعبههای چوبی میماند، اگر در سال ۱۹۷۷، «پاکو دِ لوسیا» (گیتاریست افسانهای فلامنکو) در تور آمریکای جنوبی، با این ساز آشنا نمیشد. پاکو به قدری شیفته صدای خشک و ریتمیک این جعبه شد که یکی از آنها را با خود به اسپانیا برد. او با اضافه کردن سیمهای گیتار به پشتِ صفحه اصلی، صدای «زنگدار» و مدرنِ امروزی را خلق کرد و کاخن را به قلب موسیقی فلامنکو و سپس تمام دنیا فرستاد.
آناتومی جادویی کاخن (از چه چیزی ساخته شده؟)
کاخن در عین سادگی، یک مهندسی دقیق صوتی است. در آکادمی شیخبهایی، ما معتقدیم شناخت متریال، اولین قدم برای نوازندگی است:
1. بدنه: معمولاً از چوبهای متراکم مثل MDF (در مدلهای اقتصادی) یا چوبهای باکیفیت مثل توس (Birch) و راش* ساخته میشود. بدنه باید آنقدر قوی باشد که وزن نوازنده را تحمل کند.
.2. صفحه ضربه (Tapa): قهرمان اصلی ساز! لایه نازکی از چوب (معمولاً ۳ لایه) که در جلو نصب میشود. جنس این صفحه (گردو، بلوط یا افرا) تعیین میکند که صدای ساز شما چقدر «گرم» یا «تیز» باشد.
- حفره صدا (Sound Hole): دریچهای در پشت ساز که اجازه میدهد هوای مرتعش شده خارج شود و صدای بم (Bass) قدرتمندی ایجاد کند.
4. سیستم اسنِر (Snare): راز صدای خشدار کاخن! در پشت صفحه «تاپا»، یا سیمهای گیتار نصب میشود (مدل فلامنکو) و یا فنرهای فلزی (مدل اسنر) که با هر ضربه، صدایی شبیه به سایدرامِ جاز تولید میکنند.
انواع کاخن؛ کدام یک برای شماست؟
– کاخن پرویی (Peruvian): اصیلترین مدل. بدون سیم یا فنر. صدایی کاملاً چوبی، خشک و خاکی دارد. مخصوص کسانی که به دنبال ریشهها هستند.
– کاخن فلامنکو (Flamenco): محبوبترین مدل در ایران. دارای سیم گیتار در پشت صفحه. صدایی زنگدار و بسیار جذاب دارد که با موسیقی پاپ و فلامنکو عالی ست میشود.
– کاخن اسنِر (Snare): مدرنترین مدل. دارای فنرهای متصل به صفحه که صدایی شبیه به درامکیت (Drum Kit) میدهد. برای سبکهای راک و بلوز عالی است.
– کاخنهای سفارشی و الکتریک: مدلهایی که دارای پیکاپ (Pickup) هستند و مستقیماً به باند و آمپلیفایر وصل میشوند؛ مخصوص اجراهای بزرگ صحنهای.
